ضدعفوني كننده ها (Antiseptics)

آنتي سپتيك (Antiseptic) ماده اي است كه بازدارنده فعاليت ارگانيسم‌ها از روي بافت‌هاي زنده است.

عموما" ضدعفوني كننده ها را مي توان به هفت گروه اصلي تقسيمبندي كرد كه عبارتند از :

1.     الكلها

2.     هالوژنها

3.     تركيبات چهارتايي آمونياك

4.     فنلها

5.     قطرانهاي زغال سنگ

6.     آلدئيدها

7. عوامل اكسيدكننده

========================

الكلها ( ايزوپروپيل يا اتيل الكل)

1.     فعاليت ميكروب كشي وسيعي دارند ، فاقد خاصيت خورندگي بوده ولي داراي خاصيت شعله وري مي باشند.

2.     به دليل وجود ويژگي تبخير ، فعاليت پس مانده هايشان محدود ميباشند.

3.     در صورت وجود مواد آلي ، فعاليت محدودي دارند.

4.      عليه باكتريهاو اسپور قارچها فعاليت چشمگيري ندارند.

5.     براي ضدعفوني كردن وسايل و سايرملزومات كوچك ، ماده بسيار مناسبي مي باشند.

6.     جهت استفاده سراسري در هچري ،بسيار گران مي باشند.

7.     براي اينكه مؤثر واقع شوند بايد با غلظت 95-70 درصداستفاده شوند.

 انواع: اتانول(60-90%) "1-پروپانول(60-70%)"2-پروپانول/ايزوپروپانول(70-80%)

مورد مصرف :جهت ضد عفوني پوست قبل از تزريق استفاده مي گردد.

 

الكل اتيليك %70

اگرچه الكلها داراي طيف وسيعي از فعاليت هاي ضدعفوني مي باشند، ولي فاقد خاصيت كشندگي اسپور هستند. به همين دليل موارد استفاده آن محدودتر از ساير مايعات ضدعفوني مي باشد. بهترين غلظت مورد استفاده جهت عمل ضدعفوني70% بوده و غلظتهاي بيشتر از90% و كمتر از50% بطور قابل توجهي فاقد اثر ضدعفوني كننده مي باشد. بدليل تبخير آسان اين مايع استفاده از آن در ضدعفوني تجهيزات، مورد نظر قرار گرفته است. الكل با تخريب ساختارهاي پروتئيني ميكرو ارگانيسم ها باعث غير فعال شدن آنها مي شود.

مورد مصرف:براي ضد عفوني پوست هنگام تزريق، وسايل و تجهيزات از قبيل مانيتور، دستگاه ECG ، دستگاه الكترو شوك و ساير وسايلي كه نياز به ضدعفوني داشته، اما حتي الا مكان نبايد خيس شوند، بايستي از پارچه يا پنبه آغشته به الكل 70% استفاده شود

هالوژنها ( تركيبات يده يا هيپوكلريت ها(

1.     فعاليت ميكروب كشي وسيعي داشته ولي خاصيت خورندگي دارند.بر روي هاگها مؤثرنبوده ولي بر باكتريها ( در مرحله رويشي ) ، قارچها و ويروسها مؤثرند.درصورت وجود ماده آلي فعاليتشان كاهش مي يابد. در حضور صابونها ، دترجنتها ونمكهاي آب سخت ، فعاليتشان محدود مي شود.فاقد خاصيت تحريك پذيري و خورندگي فلزات بوده و سميت پائيني دارند. فعاليت پس مانده هايشان درصورت آلودگي مجدد، محدود مي شود.بهترين ماده ضدعفوني كننده جهت استفاده در سطوح تميز ميباشند. هزينه كمي دارند.

يدوفورها 

بتادين (Povidone Iodine) تركيبـي است يدوفور،كه محلول 10% آن به عنوان آنتي سپتيك، محلول 5/7% آن به عنوان اسكراب، جهت شستشوي دست‌ها قبل از عمل جراحي و يا آماده سازي بيماران براي عمل بكار مي‌رود. همچنين به عنوان ماده دزانفكتانت در هيدروتراپي و عفونت زدايي دماسنج‌ها بكار برده مي‌شود. كلايدوفورها ممكن است اثر خورندگي داشته باشند، از خود باقيمانده بر جاي مي‌گذارند و در حضور مواد آلي غيرفعال مي‌شوند. 

پويدون يداين %10

موارد مصرف :محلول بتادين حاوي 10% يد فعال مي باشد. اين محلول براي ضدعفوني كردن سوختگي هاي درجه 2 و 3، بريدگي، خراشيدگي، زخمهاي سطحي، زخم بستر و همچنين ضدعفوني نمودن پوست و موضع عمل قبل و بعد از عمل جراحي، هنگام تزريق، براي پيشگيري از عفونت در پانسمانها و بخيه ها و در درمان برفك و عفونتهاي باكتريايي و قارچي پوست بكار مي رود. 

پركلرين

پركلرين گردي است سفيد رنگ و ارزان كه به عنوان ماده گندزدا به كاربرده مي‌شود. براي سالم سازي آب، با مقدار 2/0 تا 8/0 PPM ، سبزي‌ها و ميوه هاي زميني با مقدار 5 گرم در 10 ليتر آب و عفونت زدايي فاضلاب‌ها به مقدار gr 20 در 10 ليتر آب كاربرد دارد. موجب زنگ زدگي فلزات مي‌شود و براي عفونت زدايي وسايل فلزي مناسب نيست. پركلرين به عنوان سفيد كننده و رنگ بر نيزكاربرد دارد.

 فنولها ( تركيبات تكي يا چند تايي(

1.   محدوده ميكروب كشي وسيعي دارند ولي هاگ كش نيستند.سميت و خاصيت خورندگي كمي دارند. درصورت وجود مواد آلي بسيار فعال مي باشند. بوزدا هستند وفعاليت پس مانده هايشان مطلوب مي باشد هزينه كم تا متوسطي دارند.

-انواع: دتول، كروزول، رزورسينول، كلرهگزيدين و هگزاكلروفن از مشتقات فنولي هستند.

مورد مصرف: به عنوان دیزانفكتانت بكار برده مي‌شوند. البته در بعضي موارد نيز به عنوان آنتي‌سپتيك كاربرد دارند. مثلا كرم يا لوسيون 1% كلرهگزيدين يكي از بهترين مواد براي عفونت زدايي در سوختگي‌ها بوده ومقاومتي عليه آن ايجاد نشده است. محلول‌هاي نیم درصد الكلي يا آبي آن براي شستن دست‌ها به كار مي‌رود و ممكن است عوارض سمي مانند كراتيت و اتوتوكسي سيتي نيز داشته باشد. هگزاكلروفن نيز براي شستن دست‌ها قبل از اعمال جراحي بكار مي‌رودو به عنوان يك آنتي سپتيك قوي در همه گيري‌هاي استافيلوكوكي به ويژه درICU و NICU ‌ها كاربرد دارد. اين تركيبات، خاصيت خورندگي فلزات را ندارند.قطرانهاي زغال سنگ ( كروزول و اسيد كرسيليك)

1.     فعاليت ميكروب كشي وسيعي دارند ولي هاگ كش نيستند.

2.     در غلظتهاي زياد سمي بودهو خاصيت خورندگي دارند.

3.     بوي تند و زننده دارند و فعاليت پس مانده هايشانعالي است.

4.      درصورت وجود مواد آلي بسيار فعال مي باشند.

5.      به دليل اينكهگازهاي سمي مي باشند براي استفاده در جوجه ها يا تخم مرغهاي نطفه دار مناسب نيستند.

6.     نسبتا" گران مي باشند.

آلدئيدها ( گلوتارالدئيد)

1.     فعاليت ميكروب كش ، هاگ كش و قارچ كشي وسيعي دارند.

2.     درصورت وجود مواد آلي ،فعاليت خفيف تا متوسطي دارند.

3.      فعاليت پس مانده هايشان ضعيف مي باشد.

4.     نسبتا" سمي مي باشند.

5.      هزينه مناسبي دارند.

انواع :   فرمالدئیدها ( فرمالین), گلوتارآلدئید و دكونكس

فرمالدئید

فرمالدئید ، گازی با بوی تند است. این ترکیب ساده‌ترین عضو گروهآلدئیدهابوده ، فرمول شیمیایی آنHCHOاست. اینگاز به‌آسانی از احتراق ناقص ترکیبات حاویکربن ایجاد می‌شود فرمالدئید با اینکه در دمای اتاق به صورت گاز است، اما درآب به خوبی حل می‌شود. فرمالدئید معمولا به صورت محلول آبی 37 درصد به نام فرمالین عرضه می‌شود

مورد مصرف :به عنوان عوامل ضد عفونی کننده وسیع الطیف می باشند و تمام باکتریها، ویروسها ، اسپورها و قارچها را غیر فعال می نمایند.

از فرمالدئید به علت از بین بردن بیشترباکتریها بعنوان محلول ضدعفونی کننده استفاده می‌شود. همچنین برای نگهداری از نمونه‌های بیولوژیکی هم مورد استفاده قرار می‌گیرد

به خاطر حساسیت الدئيدها به PH ، زمان لازم برای عملکرد مؤثر روی میکروارگانیسمها محدود می باشد یعنی با تغییر مختصر PH ، زمان لازم برای کشتن میکروارگانیسمها تا ساعتها افزایش می یابد و بالعکس در محیط قلیایی سریع اثر می کنند و به سرعت تأثیر خود را از دست می دهند. در دمای کم عملکرد مناسبی ندارند.

در مورد مبارزه با مایکوباکتریوم ( عامل بیماری سل ) فعالیت آنها در 20 درجه سانتی گراد 100 بار کمتر از دمای 25 درجه سانتی گراد می باشد.

با توجه به این نکات فرمالئید ( فرمالین ) در حضور پروتئینها و مواد آلی تأثیر کمتری دارد. به علاوه یک ماده سرطان زای شناخته شده می باشد که دیگر شرکتهای تولید کننده مواد بهداشتی تمایلی برای استفاده از آن درترکیبات خود و مواجهه با خطرات احتمالی استفاده طولانی مدت آن را ندارند. در بسیاری از مواد ممنوعیت مصرف فرمالئید در برخی کشورها اعمال می گردد. دیگر نمی توان به عنوان یک عامل ضد عفونی کننده از آن بهره متناسب برد.

گلوتارآلدئید ( 1 و 5 پنتان دی آل )

در سال 1908 سنتز شد و دو شکل حلقوی و خطی دارد. شکل خطی ملکول گلوتارآلدئید قادر به تثبیت پروتئینها می باشد. در حالت معمول گلوتارآلدئید تمایل به تبدیل به شکل حلقوی را دارد. برای کفایت عمل و پایداری آن باید به شکل خطی تثبیت شود که این کار با اتصال سورفاکتانتها به کربن سوم گلوتارآلدئید امکان پذیراست. با تثبیت گلوتارآلدئید وابستگی عملکرد آن به PH نیز تعدیل می گردد.

استفاده از گلوتارآلدئید نیز در بخش پزشکی خطر جدی برای سلامت افرادی که مدام با آن کار می کنند محسوب می شود گزارشات مختلفی مبنی بر ایجاد بیماری هایی مثل درماتیت آلرژیک ، رینیت ، کنژکتویت و آسم در افرادی که در معرض این مواد بوده اند، وجود دارد پرستاران شغل خود را به خاطر حساسیت به گلوتارآلدئید از دست داده اند. کارگرانی که مشغول جمع آوری تخم مرغ ضد عفونی شده با مواد آلدئیدی بودند ، دچار تحریکات پوستی در صورت و دستگاه تنفسی شده اند و این در حالی بود که میزان گلوتارآلدئید به کار رفته فقط 3% بوده است.

دكونكس(اكس الدئيد-Glyoxal)

گلي اكسال يا دكونكس نوعي الدئيد بوده كه جهت ضد عفوني سطوح در پزشكي مورد استفاده قرار مي گيرد.

انواع:

دكونكس53پلاس : ضد عفوني وسايل وتجهيزات

دكونكسAF50 :ضد عفوني سطوح

دكونكس سولارسپت : ضد عفوني دستگاه ها و قسمتهاي كه نياز به ضد عفوني دارد و قابل شستشو نمي باشند.

دكونكس دکوسپت : ضد عفوني سطوح

عوامل اكسيدكننده ( پراكسيدهيدروژن ، پرمنگنات پتاسيم)

1.   فعاليت ميكروب كشي وسيع تا متوسطي را دارند ولي هاگ كش نيستند.

2.   درصورت وجودمواد آلي غير فعال مي شوند.

3.   نسبتا" خاصيت خورندگي داشته و سميت محدوديدارند.

4.   فعاليت پس مانده هاي آنها ضعيف و محدود مي باشد.

5.   بعنوان يكعامل بوزدا و تميز كننده بسيار ارزشمند مي باشند.

6.   هزينه مناسبي دارند.

پراكسيد هيدروژن

ماده غليظ 30% است و در رقت‌هاي 1 تا 2 درصد استفاده باليني دارد، 6 درصد به عنوان دیزانفكتانت سطح بالا و 5/7% به عنوان سترون كننده بكار مي‌رود.

مورد مصرف:   از بين بردن بوي نامطبوع دهان در استوماتيت‌ها (دهان شويه 1%)، زخم‌هايي كه گرايش عفونت‌هـاي بي‌هوازي دارند (محلول 2ـ1 درصد) ، عفونت زدايي آندوسكوپ‌ها و عدسي‌هاي تماسي (با محلول 6%) و سترون سازي وسايل غيرفلزي (با محلول 5/7%) .

هيدروژن پراكسايد مي‌تواند بر روي فلزات آلومينيوم، مس، برنج و روي اثر خورندگي داشته باشد. پس از سترون سازي با اين ماده بايستي وسايل را ابتدا با آب استريل شستشو نموده و سپس مورد استفاده قرار دهيم.

پراكسيد هيدروژن در غلظت هاي 6% به صورت محلول جهت شستشوي زخم ها استفاده مي گردد (توجه : مصرف طولاني مدت ممنوع است)

 كارباميد پراكسايد

مورد مصرف:تسكين التهاب لثه وسليرسطوحمخاطي دهان ولبها ,تسكين درد والتهاب ناشي از دندادن هاي مصنوعي و اعمال دندانپزشكي , كمك به حفظ بهداشت دهان در شرايط خاص و ضد عفوني وتميز كردن ضايعات دهان مصرف مي شود.

  مشتقات امونيوم

اين تركيبات بيشتر در حد L.L.D عمل مي‌كنند. امروزه اين مواد تنها براي پاك كردن سطوح محيطي (كف، ديوار، اثاثيه و مبلمان بيمارستان) به كار مي‌روند.

انواع : بنزالكونيوم كلرايد(BAC -بنزاليب) ،ستيل ترس متيل امونيوم برومايد(CTMB) ،ستيل پريدينيوم كلرايد(cetrin- ساولن)، ميكرو 10 ،‌هامون (هايژن 10%) از تركيبات آمونيوم چهار ظرفيتي هستند

 مورد مصرف: بعنوان ضد عفوني كننده پوست مصرف مي گردد(بعنوان سورفكتانت انيونيك در فرمولاسين صابون ها مصرف مي گردد)

بنزآلكونيم كلرايد (هايژن)

موارد مصرف : بنز آلكونيم ميكروب كش قوي و بي ضرر براي ضدعفوني ميوه، ظروف، لوازم، پارچه و سطوح شامل کف، ديوارها و وسايل فلزی و چوبی از قبيل ميز، تخت، ترالی و... مي باشد.

روش استفاده : براي ضدعفوني سطوح مانند كف،‌ديوار، لوازم، ملحفه و پارچه 1 قسمت بنز آلكونيم را با 99 قسمت آب مخلوط كرده تا محلول 1% بدست آيد، سپس مورد استفاده قرار گيرد.

ستيل پريدينيوم كلرايد(cetrin)

مورد مصرف: محلول دهان شويه كه براي درمان عفونت هاي سطحي دهان و گلو, خوشبو و تازه كردن طعم دهان پس از اعمال دندانپزشكي و پس ازاستفراغ, استفاده از داروهاي استنشاقي و لوله گذاري به كار مي رود.

كلرهگزيدين گلوكونات (مشتقات بي گوانيدين)

در غلظت هاي 5/.-4% به تنهايي و در غلظت هاي پايين تر همراه با الكل بعنوان ضد عفوني كننده پوست ودرمان التهاب لثه مصرف مي گردد.

مورد مصرف:حفظ بهداشت دهان و ممانعت از تشكيل پلاك دهان .